نخستین مدرسه عالی تبریز (۱)
نخستین مدرسه عالی تبریز با نام «مدرسه مبارکه دارالفنون تبریز» با همت مظفرالدین میرزا ولیعهد در سال ۱۲۹۳ق/ ۱۲۵۵ش با مدیریت میرزا جواد سرتیپ با ۴۰ نفر طلبه (دانشجو) تاسیس و آغاز به‌کار نمود. این مدرسه به نام «مدرسه مظفری»، «مدرسه دولتی» و «معلم خانه» نیز معرف بوده است. مدرسه در یک محل استیجاری مربوط به حاج ابراهیم دایی ولیعهد واقع در پشت دارالحکومه با ماهی ۱۰ تومان اجاره مستقر گردید. دارالفنون تبریز اولین مدرسه عالی در آذربایجان و دومین مدرسه عالی پس از دارالفنون تهران در کشور بود. در آن ایام اصطلاح دانشگاه رایج نبود. به مدارس عالی دارالفنون گفته می‌شد. در این مدرسه به طلبه‌ها (دانشجویان) دروسی مانند: زبان فرانسه، حساب و هندسه، علم طب و داروسازی، ژئوگرافی، شیمی و فیزیک، علم توپخانه، علم پیاده نظام، خوشنویسی، زبان فارسی، ادبیات عربی و شرعیات آموزش داده می‌شد. مدرسه دارای دستگاه چاپ بوده؛ کتب مورد نیاز مدرسه با این دستگاه چاپ می‌گردید. تعداد فراگیران بعدها به ۷۰ نفر رسید. نیمی از شاگردان به طور رایگان و شابه‌روزی تحصیل می‌نمودند. «در دارالسلطنه تبریز جمیع علوم و لغات و صنایع و صناعات که در مدرسه دولتی دارالخلافه طهران تکمیل می‌شود، در مدرسه تبریز نیز تحصیل می‌گردد و اینک گروهی بسیاری از مرخصین تلامذة مدرسه تبریز که صاحبان تبریز و امتیازند در دوایر نظامی و غیرها به خدمات می‌پردازند». (تاریخ فرهنگ آذربایجان، ص۱۰۱) اولین نشریه مدرسه تبریز با نام «ورق» به صورت ماهنامه با مسئولیت ایرج میرزای شاعر در تاریخ ۱۱ ربیع‌الثانی ۱۳۱۱ق/ ۳۰ مهر ۱۲۷۲ش منتشر گردید. اکنون چهار شماره از آن در دست است. با درگذشت ناصرالدین شاه و عزیمت مظفرالدین میرزا به تهران جهت نشست در تخت شاهی، فعالیت مدرسه دچار رکود گردید و سرانجام تعطیل شد. آخرین مدیر مدرسه میرزا جهانگیرخان ناظم‌الملک یکانی مرندی (ضیاء مرندی) بوده است. پس از مدتی عبدالحسین میرزا فرمانفرما والی آذربایجان خواست مدرسه را بازگشایی نماید. ولی در اثر مخالفت برخی افراد، موفق به این کار نشد. بنابرین تاسیس اولین مرکز آموزش عالی در تبریز در عهد مظفرالدین شاه قاجار و با تلاش وی بوده؛ امروز مصادره کردن این خدمت به نام پهلوی دوم و یا حکومت یک ساله پیشه‌وری دور از انصاف است. (ادامه دارد) (معراج خضرلو- ۲۲ آذر ۱۴۰۳)